5627 Sayılı Enerji Verimliliği Kanunu: Sanayi ve Binalar İçin Yükümlülükler Rehberi

5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu, 2 Mayıs 2007’de Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi ve o günden bu yana Türkiye’de sanayi işletmeleri ile büyük binalar için enerji yönetimini bir tercih olmaktan çıkarıp yasal yükümlülük hâline getirdi. Kanunun kendisi kısa bir metindir; sahadaki asıl kuralların çoğu ise “Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik” ile belirlenir.

Bu rehber, fabrika müdürü veya uyum sorumlusu olarak “Kapsamda mıyız, neyi ne zaman yapmalıyız, yapmazsak ne olur?” sorularına cevap arayanlar için eşikleri, etüt periyotlarını, bildirim takvimini, cezaları ve destekleri tek yerde topluyor.

Not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat sık değişir; karar vermeden önce Kanun ve Yönetmeliğin mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metnini ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı duyurularını kontrol edin.

5627 Sayılı Kanunun Amacı ve Kapsamı

Kanunun 1. maddesine göre amaç; enerjinin etkin kullanılması, israfın önlenmesi, enerji maliyetlerinin ekonomi üzerindeki yükünün hafifletilmesi ve çevrenin korunması için enerji kullanımında verimliliğin artırılmasıdır. Kapsam (madde 2) oldukça geniştir: enerjinin üretim, iletim, dağıtım ve tüketim aşamaları; endüstriyel işletmeler, binalar, elektrik üretim tesisleri, ulaşım, tarım ve hizmet sektörleri.

İşletmeleri doğrudan bağlayan hükümler üç başlıktadır:

• Enerji yönetimi (Kanun madde 7/1-a): Enerji yöneticisi görevlendirme ve belirli büyüklüğün üzerinde enerji yönetim birimi kurma.
• İzleme ve bildirim (madde 7/1-b): Yükümlü işletme ve binaların enerji tüketim bilgilerini her yıl Mart ayı sonuna kadar Bakanlığa vermesi ve yerinde incelemeye imkân tanıması.
• Etüt ve ölçüm (madde 7/1-g ve Yönetmelik madde 10): Periyodik enerji etüdü ve etütlerde akredite kuruluşlarca kalibre edilip etiketlenmiş cihaz kullanılması.

Binalarda enerji kimlik belgesi ve enerji performansı konuları da aynı kanuna dayanır; bu tarafı ayrıntılı olarak Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği rehberimizde ele aldık.

Kimler Yükümlü? Eşik Değerler

Yükümlülüğün temel ölçüsü TEP (ton eşdeğer petrol) cinsinden yıllık toplam enerji tüketimidir. Elektrik, doğalgaz, kömür, fuel-oil, LPG gibi tüm kaynaklar Bakanlığın yayımladığı hesaplama metodolojisiyle TEP’e çevrilip toplanır. Kaba bir fikir vermesi için 1 TEP, 10 milyon kcal’e (yaklaşık 11,63 MWh ısıl enerjiye) karşılık gelir; ancak resmî tespitte mutlaka Bakanlığın dönüşüm katsayıları kullanılmalıdır.

Yönetmeliğin 9. maddesine göre eşikler şöyledir:

• Endüstriyel işletmeler: Yıllık toplam enerji tüketimi 1.000 TEP ve üzeri ise her işletmede, çalışanlar arasından enerji yöneticisi sertifikasına sahip bir kişi enerji yöneticisi olarak görevlendirilir.
• Büyük endüstriyel işletmeler: Kamu kesimi dışında kalan ve yıllık tüketimi 50.000 TEP ve üzeri olan işletmelerde enerji yönetim birimi kurulur.
• Ticari binalar ve hizmet binaları: Toplam inşaat alanı en az 20.000 m² veya yıllık tüketimi 500 TEP ve üzeri.
• Kamu kesimi binaları: Toplam inşaat alanı en az 10.000 m² veya yıllık tüketimi 250 TEP ve üzeri.
• Organize sanayi bölgeleri: Bölgesinde faal durumda en az 50 işletme bulunan OSB’lerde, 1.000 TEP altındaki işletmelere destek olmak üzere enerji yönetim birimi kurulur.

Binalarda koşulun “veya” olduğuna dikkat edin: 20.000 m²’yi aşan bir AVM, tüketimi 500 TEP’in altında kalsa bile kapsamdadır. Bir yerleşke içinde birden fazla bağımsız bina varsa, inşaat alanları toplanarak değerlendirilir.

Kapsama girip girmediğiniz nasıl hesaplanır?

Yönetmelik, her yıl yapılacak tespitte son üç yılın ortalama yıllık tüketiminin dikkate alınmasını öngörür. Yeni kurulan bir bina veya işletmede ise ilk yılın tüketimi eşik değerin iki katını aşarsa, üç yıllık ortalama beklenmeden yükümlülük başlar. En önemli ayrıntı şudur: kapsama girip girmediğinizi takip etmek yönetimin kendi sorumluluğundadır. Bakanlığın sizi uyarmasını beklemek bir savunma değildir.

Bu yüzden eşiğe yakın tesislerde tüketimi yalnızca faturalardan değil, kaynak bazında düzenli olarak takip etmek gerekir. Faturadaki kalemleri doğru okumak için sanayi elektrik faturası analiz rehberimize göz atabilirsiniz.

Tesis Tipine Göre Yükümlülükler Tablosu

Yönetmeliğin 8. maddesinin ikinci fıkrası ayrıca enerji yöneticisi görevlendirmekle veya enerji yönetim birimi kurmakla yükümlü endüstriyel işletmelerin, binaların ve elektrik üretim tesislerinin TS EN ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemini TÜRKAK tarafından akredite edilmiş kuruluşlar aracılığıyla kurup belgelendirmesini öngörür. Belgelendirme sürecinin adımları ve maliyet kalemleri için ISO 50001 belgesi nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.

Enerji Yöneticisi Bulundurma Zorunluluğu

Kapsamdaki endüstriyel işletmeler enerji yöneticisini kendi çalışanları arasından görevlendirmek zorundadır ve bu kişi başka bir endüstriyel işletmeye enerji yöneticiliği hizmeti veremez. Binalarda ise çalışanlar arasından görevlendirme mümkün değilse, sertifikalı enerji yöneticilerinden veya yetkili şirketlerden hizmet alınabilir.

Takvimde iki kritik kural vardır:

• Görevlendirilen enerji yöneticisinin bilgileri Bakanlığa bildirilir. Yükümlü olduğu tespit edilen işletme ve binalar için bildirim süresi 60 takvim günüdür.
• Enerji yöneticisi görevden ayrılırsa, ayrılış 15 iş günü içinde Bakanlığa bildirilir ve 60 takvim günü içinde yeni enerji yöneticisi görevlendirilip bildirilir.

Enerji yöneticisinin görev tanımı, sertifika süreci ve günlük işleri ayrı bir konu; bunu enerji yöneticisi nedir, görevleri ve sertifikası yazımızda detaylandırıyoruz. Burada altını çizmek istediğimiz nokta şu: Yönetmelik, enerji yöneticisinin görevleri arasında enerji tüketimini ve maliyetlerini izlemeyi, sayaç ve ölçüm cihazlarını temin ettirip kalibrasyonlarını zamanında yaptırmayı ve özgül enerji tüketimini takip etmeyi açıkça sayar. Yani yasa, enerji yöneticisinden ölçüm altyapısı kurmasını bekler.

Enerji Etüdü Zorunluluğu

Yönetmeliğin 10. maddesine göre 1.000 TEP ve üzeri endüstriyel işletmeler ile eşik üstü ticari, hizmet ve kamu binaları, yetkili şirketlere enerji etüdü yaptırır. Çalışanları arasında ilgili etüt-proje sertifikasına sahip personel varsa (endüstride geriye dönük en az üç ay tam zamanlı ve sigortalı çalışma şartıyla) etüt kurum içinde de yapılabilir.

• Periyot: Endüstriyel işletmelerde 4 yılda bir, binalarda 7 yılda bir yenilenir.
• İlk etüt: Yeni kurulan endüstriyel işletmeler ilk etüdünü sanayi ve/veya ticaret odası kaydından sonraki 4. yılda; yeni binalar yapı kullanma izninden sonraki 7. yılda yaptırır.
• Raporlama: Nihai etüt raporu, etüdün yapıldığı yılı izleyen yılın Mart ayı sonuna kadar Bakanlığa iletilir. Bakanlık uygun bulmadığı raporların yenilenmesini isteyebilir.
• Ölçüm cihazı şartı: Kanunun 7. maddesinin (g) bendi, etütlerde akredite ulusal veya uluslararası kuruluşlarca kalibre edilmiş ve etiketlenmiş cihaz kullanılmasını zorunlu tutar.

Etüdün aşamaları için enerji etüdü nedir rehberimizi inceleyebilirsiniz. Arada önlemlerin tasarruf sağlayıp sağlamadığını görmek için hangi verilerin izleneceğini enerji etüdü sonrası sürekli izleme yazımızda anlattık.

Yıllık Enerji Tüketim Bildirimi: 31 Mart

Enerji yöneticisi görevlendirme veya enerji yönetim birimi kurma yükümlülüğü bulunan herkes, formatı Bakanlıkça belirlenen enerji tüketim bilgilerini her yıl Mart ayı sonuna kadar Bakanlığa iletir (Yönetmelik madde 9/A). Bildirimler, e-Devlet üzerinden erişilen Enerji Verimliliği Portalı (ENVER) aracılığıyla yapılır; önceki yılın verileri 1 Ocak–31 Mart döneminde girilir.

Bildirim formu kaynak bazında yıllık tüketimi ister. Birçok işletme bunu Mart’ta on iki aylık faturayı toplayarak doldurur. Bu yöntem toplamı verir ama hangi hattın veya prosesin ne tükettiğini göstermez. Bakanlığın yerinde inceleme yetkisi olduğu düşünüldüğünde, beyan edilen rakamın ölçüm kayıtlarıyla desteklenebilmesi ciddi bir avantajdır.

Yükümlülükler Yerine Getirilmezse: İdari Yaptırımlar

İdari yaptırımlar Kanunun 10. maddesinde düzenlenir. Mekanizma kabaca şöyle işler:

• Enerji yönetimi yükümlülüklerine aykırılık (10/1-a-8): Endüstriyel işletme, bina sahibi veya bina yönetimi önce ihtar edilir. Aykırılık 30 gün içinde giderilmezse idari para cezası uygulanır.
• İstenen bilginin verilmemesi (10/1-a-2): Tanınan 30 günlük süre sonunda bilgi yanlış veya eksikse daha düşük, hiç verilmez veya yerinde inceleme engellenirse daha yüksek ceza uygulanır.
• Tekrar: Ceza uygulamasını izleyen bir yıl içinde aynı fiil tekrarlanırsa ceza iki katına çıkar.
• Üst sınır: (2), (3) ve (8) numaralı alt bentlerdeki cezalar, muhatabın bir önceki mali yıl toplam enerji harcamasının %20’sini veya bilançodaki gelirlerinin %5’ini aşarsa, belgelerin 30 gün içinde ibraz edilmesi şartıyla bu iki sınırdan düşük olanı uygulanır.

Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğe göre 2026 tutarları:

2027 ve sonrası için Bakanlığın yeni tebliğini kontrol edin.

Destekler: Verimlilik Artırıcı Projeler ve Yoğunluk Azaltımı

Kanunun destekler maddesi (madde 8), 7501 sayılı Kanunla 2 Mayıs 2024’te yeniden düzenlendi; Yönetmeliğin destek hükümleri de 21 Eylül 2024’te buna uyarlandı. Güncel çerçeve iki ana destek tanımlar:

• Verimlilik artırıcı projeler (VAP): Enerji verimliliğini artırmak için hazırlanan projeler, bedellerinin en fazla %30’u oranında, kanundaki taban tutar olan 15 milyon TL‘yi geçmemek üzere hibe veya faiz desteği şeklinde desteklenir.
• Enerji veya karbon yoğunluğu azaltımı: Enerji ve/veya karbon yoğunluğunu ya da spesifik enerji tüketimini Bakanlığın kriterlerine göre azaltan başvuru sahiplerine, ilgili yılın enerji giderinin en fazla %30’u oranında, taban tutarı 10 milyon TL olan üst sınırla destek ödemesi yapılır.

Her iki üst sınır da her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Başvuru kriterleri ve tarihleri Bakanlık tarafından destek programları hâlinde ilan edilir. Başvuru sahibinden yerinde denetimde ölçüm şartlarını sağlaması istenir; yanıltıcı bilgi hâlinde destek geri alınır ve iki yıl başvuru yasağı uygulanır.

Ölçüm Verisi Uyumu Nasıl Kolaylaştırır?

5627 sayılı kanunun yükümlülüklerini alt alta koyduğunuzda ortak payda görünür: hepsi doğrulanabilir tüketim verisine dayanır.

• Kapsam tespiti: Son üç yılın ortalama TEP değeri, kaynak bazında düzenli kayıt olmadan tahmine dönüşür.
• 31 Mart bildirimi: Faturalardan geriye doğru toplamak yerine sistemden alınan aylık raporlar, beyanı hem hızlı hem savunulabilir kılar.
• Enerji etüdü: Etüt ekibi birkaç haftalık portatif ölçümle çalışır. Tesiste zaten aylara yayılan alt ölçüm verisi varsa, önemli enerji kullanıcıları ve yük profilleri çok daha doğru belirlenir.
• ISO 50001: Enerji performans göstergeleri ve referans çizgisi, sürekli ölçüm olmadan kurulamaz.
• VAP ve yoğunluk desteği: Proje öncesi ve sonrası tüketimin aynı koşullarda ölçülmesi, tasarrufun doğrulanmasının temelidir.

Bir enerji izleme sistemi; elektrik, doğalgaz, su, buhar ve basınçlı hava tüketimini hat ve proses bazında toplayıp üretim verisiyle aynı zaman ekseninde saklar. Atasayın’ın ATS Enerji Takip Sistemi bu yaklaşımla çalışır: enerji analizörleri, akış ölçerler ve AV Sens basınçlı hava izleme verisini tek platformda birleştirerek enerji yöneticisine yıllık bildirim, etüt ve tasarruf doğrulaması için hazır veri seti sunar.

Sık Sorulan Sorular

5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu kimleri kapsar?

Kanun enerjinin üretiminden tüketimine kadar geniş bir alanı kapsar. Doğrudan yükümlülük getirdiği başlıca taraflar; yıllık tüketimi 1.000 TEP ve üzeri endüstriyel işletmeler, 20.000 m² veya 500 TEP üzeri ticari ve hizmet binaları, 10.000 m² veya 250 TEP üzeri kamu binaları, elektrik üretim tesisleri ve en az 50 faal işletmesi olan organize sanayi bölgeleridir.

Enerji yöneticisi bulundurma zorunluluğu hangi tesisleri bağlar?

Yıllık tüketimi 1.000 TEP ve üzeri endüstriyel işletmeler kendi çalışanları arasından sertifikalı enerji yöneticisi görevlendirir. Eşik üstü ticari, hizmet ve kamu binaları da enerji yöneticisi görevlendirir veya hizmet alır. 50.000 TEP ve üzeri kamu dışı endüstriyel işletmeler ayrıca enerji yönetim birimi kurar.

Enerji etüdü ne sıklıkla yaptırılmalı?

Endüstriyel işletmelerde 4 yılda bir, binalarda 7 yılda bir. Yeni kurulan işletmeler ilk etüdü oda kaydından sonraki 4. yılda, yeni binalar yapı kullanma izninden sonraki 7. yılda yaptırır. Nihai rapor, etüt yılını izleyen yılın Mart ayı sonuna kadar Bakanlığa iletilir.

Yıllık enerji tüketim bildirimi ne zaman ve nereye yapılır?

Yükümlüler bir önceki yılın enerji tüketim bilgilerini her yıl 31 Mart’a kadar Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına bildirir. Bildirimler e-Devlet üzerinden erişilen Enerji Verimliliği Portalı (ENVER) aracılığıyla yapılır.

5627 sayılı kanuna aykırılığın cezası nedir?

Cezalar Kanunun 10. maddesinde düzenlenir ve tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. 2026 için enerji yönetimi yükümlülüklerine ihtara rağmen 30 günde uyulmaması 648.635 TL, istenen bilginin hiç verilmemesi veya yerinde incelemenin engellenmesi 1.621.847 TL’dir. Bir yıl içinde tekrarda ceza iki katına çıkar.

Kapsamda olup olmadığımızı nasıl anlarız?

Tüm enerji kaynaklarınızın yıllık tüketimini Bakanlığın metodolojisine göre TEP’e çevirip son üç yılın ortalamasını alın. Yeni tesislerde ilk yıl tüketimi eşiğin iki katını aşarsa yükümlülük hemen başlar. Bu takibi yapmak işletmenin kendi sorumluluğundadır; kaynak bazında sürekli ölçüm hesabı güvenilir kılar.

Sonuç

5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu’nun yükümlülükleri bir takvime indirgenebilir: kapsamı her yıl üç yıllık ortalamayla kontrol etmek, enerji yöneticisini görevlendirip bildirmek, 31 Mart’a kadar tüketimi beyan etmek, etüdü 4 veya 7 yılda bir yenilemek ve ISO 50001’i güncel tutmak. Bu adımların her biri, güvenilir ve sürekli bir ölçüm altyapısı olduğunda daha az emek ve daha az risk taşır.

Tesisinizin 5627 kapsamındaki bildirim, etüt ve tasarruf doğrulama süreçlerini ölçüm verisiyle desteklemek için hangi noktaların izlenmesi gerektiğini birlikte belirleyelim. Bize ulaşın.